Gilda Gray urodziła się w Krakowie, 24 października 1901 roku, jako Marianna Michalska. W 1909 wyemigrowała wraz z rodzicami do Stanów Zjednoczonych. Osiedlili się w Milwaukee, w stanie Wisconsin. Miała jedną siostrę, Josephine.
W wieku 14 bądź 15 lat poślubiła skrzypka, Jana Góreckiego, któremu urodziła syna, Martina Góreckiego. Z Janem rozwiodła się w 1923 roku.
To właśnie jej przypisywane jest pochodzenie zmysłowego tańca o nazwie shimmy. Taniec ten narodził się w Stanach Zjednoczonych po I wojnie światowej. Jeśli nie wiecie na czym polega taniec o tej nazwie (ja dowiedziałam się podczas przygotowanie tego posta) śpieszę z wyjaśnieniem. W tańcu tym korpus tancerki pozostaje w bezruchu, porusza ona natomiast ramionami na zmianę do przodu i do tyłu.
Gilda w spektaklu 1923
Według anegdoty, gdy zapytano ją o styl tańczenia, odpowiedziała: I'm shaking my chemise ("Potrząsam swoją koszulą"). Jednak sama Gilda Gray podobno nie przyznawała się do tego zdania. Podobno, bo natrafiłam na sprzeczne informacje. Niektóre źródła podają, że Marianna przywłaszczyła sobie powstanie tego tańca. Prawda zapewne, jak zwykle leży po środku.
Gray bardzo pragnęła, aby jej kariera rozwijała się, a niepewne relacje z mężem, wręcz utwierdziły ją w tym pragnieniu. Przeprowadziła się do Chicago. Decyzja, jak się okazało, była trafna, bo została zauważona przez agenta talentów, Franka Westphala, który zabrał ją do Nowego Jorku. To żona Franka, Sophie Tucker, zaproponowała, by zmieniła imię z Marianna na Gilda- w odniesieniu do jej złotych włosów. W 1922 roku pojawiła się na Broadway'u w produkcji teatralnej "Follies Ziegfeld"- zdobyła dzięki tym występom niezwykłą popularność wśród społeczeństwa.
Po rozwodzie z pierwszym mężem, w 1923 roku, wyszła za mąż za Gila Boag'a, który zauroczył się nią, gdy występowała w wodewilu (lekki muzyczny utwór sceniczny o cechach farsy, ze śpiewami, tańcami i pantomimą) w Hollywood. Jednak związek z drugim mężem również nie przetrwał próby czasu- rozwiedli się cztery lata później. Na rozpad tego małżeństwa miało wpływ wiele czynników: nie udało się z powodu stresów, problemów finansowych, a także z powodu jej romansu z kierownikiem sceny, Krepps'em. Gilda szybko porzuciła wodewil, po to, aby stać się gwiazdą filmową. Między 1919 i 1936 rokiem Gray zagrała w kilku filmach, w których wykonywała swój słynny taniec, shimmy.
rzeźba "Dancer Nautch", 1930
Jesse Lasky podpisał z nią kontrakt i wraz z nim pracowała przy filmie "Aloma z południowych mórz" (1926), który zarobił 3 000 000 dolarów w pierwszych trzech miesiącach. Do sukcesu filmu w dużej mierze przyczyniła się właśnie Gilda i jej taniec. W 1927 roku wystąpiła, tańcząc, w dwóch filmach- "Diabelska Tancerka" i "Kabaret".
Po krachu na giełdzie w 1929 roku, Gray straciła większość swoich aktywów finansowych. Straty te podreperowała, gdy zaczęła pracę jako tancerka w Palace Theatre w Nowym Jorku. Dwie rzeźby ceramiczne Waylandea Gregory'ego były inspirowane tańcem Gildy- "Dancer Nautch" i "Burlesque Dancer". Rzeźby stały się bestsellerami na Pottery Cowan. W następnych latach próbowała powrócić do filmu i odzyskać status gwiazdy, ale przeszkodziły jej w tym kłopoty zdrowotne. W 1931 roku doznała ataku serca.
Prawdopodobnie, patrząc na jej trzy nieudane małżeństwa i romanse, Gilda szukała miłości, ale niestety nie udawało jej się to- jej związki były krótkotrwałe, więc z prawdziwą miłością nie miały raczej nic wspólnego. W 1932 roku Gray ogłosiła swoje zaręczyny z piosenkarzem Art Jarrett'em, ale plany małżeńskie nie doszły do skutku. W dniu 23 maja 1933, wyszła za mąż za wenezuelskiego dyplomatę, Hectora Briceno de Saa. Para rozwiodła się w 1938 roku.
Podczas II wojny światowej, Gilda zaangażowała się w pomoc na rzecz Polski, w tym zbieranie pieniędzy. W 1953 roku, Ralph Edwards, stworzył historię jej życia w swoim telewizyjnym show. W programie podkreślił jej odwagę, gdy w czasie zimnej wojny udało jej się ściągnąć do Ameryki sześciu obywateli polskich. Gray wspomagała ich edukację. Została odznaczona przez Polaków "za swoje zainteresowania i pomoc dla rodaków i swojego kraju".
Zmarła w wieku 58 lat, w dniu 22 grudnia 1959 roku. Przyczyną śmierci był drugi zawał serca. Być może powodem do zmartwień stały się ponowne kłopoty finansowe. Pięć dni wcześniej Gilda doznała ataku zatrucia pokarmowego i była pod opieką lekarza. Koszty pogrzebu sfinansowała organizacja charytatywna Motion Picture & Relief Fund.
Album z jej z artystycznymi zdjęciami. Autor zatytułował go "Filmowe legendy"...
***
Dlaczego wcześniej nic nie słyszałam o Gildzie? Dlaczego nie ma o niej praktycznie nic na stronach polskich i pamiętają o niej tylko Amerykanie, mimo, że podczas wojny i później zrobiła wiele dobrego dla Polski i Polaków? Dlaczego znamy i popularyzujemy Polę Negri, a jej nie?
Na te pytania nie mam, niestety, dla Was ani dla siebie, w tej chwili odpowiedzi. A natrafiłam na jej nazwisko zupełnie przez przypadek. Przeglądałam "Nowiny Codzienne" :) z 1933 roku na stronie ebuw.uw.edu.pl i przeczytałam tam takie ogłoszenie:
Zaintrygowana, postanowiłam przeszukać internet, by coś dowiedzieć się na temat filmu. I co? Uśmiechnęło się do mnie szczęście :) Nie znalazłam, co prawda nigdzie akurat tego filmu, ale po nitce do kłębka inny, "Rose Marie" musical z 1936 roku. I tam natrafiłam na jej nazwisko. Film był ostatnim, w którym zagrała. Jeszcze go nie oglądałam, ale planuję.
ps. Na polskich stronach, jak dotąd natrafiłam na dwa wpisy o niej, jednak dopiero po wstawieniu wpisu na swoim blogu. Przy tworzeniu postu, korzystałam z anglojęzycznej wersji Wikipedii.
"Dziś Gilda jest prawie zapomnianym fenomenem popkultury lat 20-stych ubiegłego wieku. Pamięta się o niej jedynie w kontekście historii shimmy – tańca, który znikł tak szybko, jak się pojawił. Warto jednak pamiętać o samej Gildzie – Mariannie Michalskiej, która nigdy nie wyrzekła się swoich korzeni. Podczas II wojny światowej aktywnie zbierała fundusze na rzecz walczącej Polski, a następnie pomagała wielu powojennym polskim imigrantom odnaleźć się w amerykańskiej rzeczywistości. Warto o tym wszystkim pamiętać, gdy przed obejrzeniem filmu Luhrmanna zechcemy wrócić do książki Fitzgeralda i przeczytamy o tajemniczej tancerce Gildzie Gray, która swoim zmysłowym tańcem elektryzuje znudzonych gości Wielkiego Gatsby'ego" źródło cytatu: dziennik.com
Ciekawostki:
-W nekrologu opublikowanym w magazynie Times napisano, że wyszła za mąż w wieku 11 lat, a mając lat 12 została matką, było to jednak najprawdopodobniej błędem.
-W 1946 pozwała twórców słynnego filmu "Gilda" z Ritą Hayworth w roli głównej o bezprawne użycie jej życiorysu jako podstawy scenariusza. Wytwórnia Columbia Pictures poszła z nią na ugodę. źródło: lolanoir.wordpress
Tak jak i 80 lat temu, niektórzy witają jesień radośnie, inni nie. Dla wielu kojarzy się ona z zimnem, słotą i po prostu przemijaniem.
Szczególnie radośnie jesień witają ci, którym przyniesie ona większy zarobek, niż urlopowym latem. Tu nic się nie zmieniło.
Szkoda jednak, że przeminęły czasy kiedy "żadna kobieta nie wyrzekała się jesiennego modnego kapelusza". Nasze pokolenie, jak i wcześniejsze, modnych kapeluszy już nie nosi. W zasadzie żadnych się już powszechnie nie nosi.
Mimo, że bardziej lubię kolorową wiosnę i gorące lato, to pomarańczowo-bordowa jesień i biała zima też mają swój urok.
Zdjęcie można powiększyć
"Nowiny Codzienne" nr 267,Warszawa, Niedziela 10 września 1933r
Czasem lubię brać udział w konkursach, nawet nie dla samej wygranej. Po prostu zależy mi na motywacji do pracy swoich szarych komórek i przyznam, że może trochę z egoistycznych pobudek- lubię to uczucie, kiedy moja "twórczość" może być dla kogoś, dla Was interesująca. Oczywiście nie zawsze wygrywam, ale zdarzają się dni kiedy mi się udaje. I tak było i dziś. Bardzo się cieszę, bo wzięłam udział w konkursie na portalu http://lubimyczytac.pl nie tylko po to, by coś wygrać dla siebie, ale szczególnie zależało mi na mapie Polski- chciałam ją zdobyć dla swojego 9-letniego synka. I udało się!
Nagrodę wygrałam dzięki umieszczonej na portalu recenzji książki "Harry Potter i więzień Azkabanu". Link do wyników konkursu kliknij. Recenzja poniżej.
Harry Potter!? To naprawdę ty? Można prosić o autograf? Przypuszczam , że wielu ludzi marzy o takiej sławie i o życiu w blasku fleszy. Ale nie ten Którego-Imię-Tak-Przyjemnie-Wymawiać. On, mimo że często łamie przepisy szkolne i jest niepokorny, to robi to w dobrej wierze i nie dla sławy, ale przed wszystkim po to, by ochronić lub ocalić innych. Bo przyjaźń najważniejsza jest w drodze ku sławie i nawet jeśli on o tym nie myśli ani nie marzy, to jednak mimowolnie podąża w kierunku właśnie takiego przeznaczenia, z każdym kolejnym krokiem.
Życie jedenastoletniego chłopca zmienia się diametralnie, kiedy trafia do Hogwartu. Co to jest Hogwart, chyba każdy wie, ale gwoli ścisłości , to prestiżowa szkoła dla czarodziejów. Szkoła naprawdę jest magiczna, ponieważ Harry, który nigdy wcześniej nie miał przyjaciół ani prawdziwej rodziny, tutaj ich odnajduje. A to, moim zdaniem, najważniejsze jest w magii życia. Nikt nigdy nie okazał biednemu chłopcu miłości- co prawda, dopiero gdy miał rok stracił rodziców, ale nie pamięta ich i ich rodzicielskiego ciepła i miłości. W Hogwarcie Harry zdobywa wiernych przyjaciół- Hermionę i Rona, ale niestety również wrogów- profesora Snape'a i Draco. Tych dwóch, cały czas knuje coś przeciwko Harry'emu, Dumbledore'owi czy Hagridowi.
Harry i pozostali uczniowie Hogwartu, nie mają zwykłych, nudnych zajęć szkolnych, przez które my przeszliśmy w zwyczajnym świecie Mugoli. Ich lekcje to między innymi eliksiry, opieka nad magicznymi stworzeniami, wróżbiarstwo i lekcje obrony przed czarną magią. Ten ostatni przedmiot jest pechowy dla nauczycieli, ponieważ żadnemu z nich nie udaje się zagrzać miejsca na tym stanowisku dłużej niż jeden rok szkolny. Czy tak będzie i tym razem? Nowy nauczyciel obrony profesor Lupin, wydaje się być idealnym kandydatem- jest miły, pomocny, uczniowie go lubią i przede wszystkim bardzo lubią lekcje prowadzone przez niego. Inną nową postacią występującą w książce jest nauczycielka wróżbiarstwa, profesor Sybilla Trelawney. Ten przedmiot dodatkowy w trzecim roku nauczania, jest jednak nie za bardzo lubiany przez większość uczniów. Na początku wydaje się im nawet dosyć zabawny, dopiero z czasem zaczyna ich drażnić- szczególnie Hermionę, która pewnego dnia wyprowadzona z równowagi, porzuca naukę tego przedmiotu. Wróżenie ze srebrnej kuli czy fusów to jak szukanie igły w stogu siania- nic nie widać prócz siana.
Akcja książki toczy się głównie wokół tematu zbiegłego więźnia z Azkabanu, który uciekł stamtąd, prawdopodobnie specjalnie po to, by wyrządzić krzywdę Harry'emu. Nikt go nie widział, ale wszędzie czuć jego złą moc. Z tego powodu wszystkie wejścia do szkoły obstawione są przez Dementorów. Dementorzy, to niebezpieczne dla ludzkiego szczęścia monstra i strażnicy w Azkabanie. Harry szczególnie się ich boi i nie potrafi obronić się przed ich zimnem, zimnem wysysającym z niego siłę. Nawet czekolada nie pomaga. W tym względzie, nawiązuje współpracę z profesorem Lupinem. Jednak mimo, że bardzo się stara dokładnie korzystać ze wskazówek profesora, jego patron nigdy nie jest dostatecznie silny, by odesłać Dementorów gdzie pieprz rośnie. Więc, jak widać, nad życiem Harry'ego kolejny raz wisi kilka toporów śmierci, ponieważ po pierwsze, nie potrafi on obronić się przed wspomnianymi Dementorami, po drugie Snape i Draco dręczą go przy każdej okazji i po trzecie, najważniejsze, Syriusz Black uciekł z więzienia specjalnie po to by go zabić, tak jak wiele lat temu zabił jego rodziców. Tego roku będzie mu nazbyt ciężko ocalić swe życie.
Czy mimo wszystko, pokona swych wrogów i dokona niemożliwego? Wiadomo, nigdy nie wolno tracić nadziei, więc on nigdy się nie poddaje a i czytelnik powinien zastosować się do tej reguły. Nawet, pomimo tego, że z każdą kolejną stroną akcja powieści przybliża nas do ostrza noża. A może lepiej użyć tutaj słów ”ostrza różdżki”? Tak, z pewnością tak, to słowo lepiej pasuje- nikt tutaj nie chce by ostrze różdżki było wycelowane prosto w niego. Szczurek Rona, ma w tym roku szczególnie ciężkie dni- nie dosyć, że chudnie i łysieje to jeszcze nowy nabytek Hermiony, kot Krzywołapek, nigdy nie daje mu spokoju. Czepił się go jak przysłowiowy rzep psiego ogona. Ron i Hermiona popadają przez to w ostry konflikt i ich przyjaźń wisi na włosku. Jednak pod koniec książki wyjaśni się dlaczego kot nie znosił Parszywka a przyjaźnił się z wielkim psem- psem, którego Harry się bał a który, jak się okaże, nie jest wcale psem i z którym na dodatek też się zaprzyjaźni. Zawikłane? Wcale nie, gdy się czyta nie ma się w ogóle takiego wrażenia.
Myślę, że każdy wielbiciel przygody, czy wspomnień dzieciństwa i przede wszystkim magii, powinien przeczytać serię o Harrym. A szczególnie każdy wielbiciel filmów o Harrym Potterze, który do tej pory to zaniedbał- jak ja. Przyznam się, że mimo że było już nakręconych więcej niż dwie części, w mojej pamięci utkwiły tylko dwie pierwsze. Nie wiem dlaczego, ale jakoś nie rozumiałam o co chodzi z tymi Dementorami, dlaczego to czy tamto miało miejsce i w ogóle nie czułam się z filmem jakoś emocjonalnie związana. O książce nie wspomnę.
Jednak w tym roku, a dokładniej w te wakacje, postanowiłam z szesnastoletnią córką obejrzeć całą serię. Gdy czegoś nie rozumiałam ona mi tłumaczyła –czytała książki- i przyznam się, że tym razem zostałam wciągnięta dobrowolnie i z miłą chęcią w ten magiczny świat. Do tego stopnia, że całkowicie świadoma swego czynu, postanowiłam zakupić siedem tomów o przygodach Harry'ego Pottera. Oczywiście z myślą o prezencie dla córki. Dziwnym zbiegiem okoliczności i jakoś tak, jednak to ja zaczęłam pierwsza czytać.
I czytam. Skończyłam już trzeci tom i jestem w trakcie czytania czwartego. Nie wiem, może powinnam była się nie przyznawać publicznie, że mam prawie dorosłą córkę i czytam książki właściwie przeznaczone dla niej. Jednak uznałam, że nie ma to dla mnie znaczenia, co sobie inni pomyślą, więc dlaczego? Przecież czasem fajnie przenieść się do magicznego świata, gdzie dobro w końcu zawsze zwycięża, gdzie można polatać razem z samym, wielkim Harrym na Błyskawicy i gdzie szkoła pełna jest ciekawych zakamarków, tajnych przejść czy mówiących obrazów i duchów. A na koniec przyznam się jeszcze do czegoś: bardzo chciałabym choć raz spróbować, równie słynnego jak Harry, kremowego piwa, które podobno jest takie przepyszne. Najważniejszą jego zaletą jest to, że wprowadza człowieka w wesoły nastrój, mimo że nie jest napojem wyskokowym. Z czego go wyrabiają nie wiadomo. A szkoda. Czy jednak może nie? Bo chociaż poczucie szczęścia i uśmiech jest nam bardzo potrzebne na co dzień i chcielibyśmy wierzyć w magiczne właściwości niektórych trunków dla dorosłych, to mimo wszystko trzeba też wierzyć w to, że przykładowo zwykły sok jabłkowy ma takie właściwości. I to jest właśnie magia, której często na co dzień, po prostu, zdarza nam się nie dostrzegać.
"Maszyńskiego kochało się jak kogoś bardzo bliskiego. I na Maszyńskiego się szło- właśnie dla tego ciepła i pogody jaką promieniował"
Michał Misiorny
Urodził się 29 lipca w 1888 roku jako piąte dziecko Piotra Maszyńskiego i Marii z Owidzkich. W roku urodzin Mariusza, Maszyńscy mieszkali w domu Błeszyńskich przy ulicy Chmielnej 18 w Warszawie, zajmując po prawej stronie drugiego piętra pięciopokojowe mieszkanie, z trudem wystarczające na potrzeby ogromnej rodziny. Jako uczeń nie wyróżniał się, nie buntował. W domu, przez krótki czas, uczył się gry na fortepianie, by później przez całe życie żałować, że tak szybko się poddał i porzucił tę naukę. Nie znosił lektur powieściowych, czytał niemal wyłącznie literaturę podróżniczą i pamiętnikarską, a jedyny wyjątek z zakresu beletrystyki uczynił dla "Ani z Zielonego Wzgórza".
Maturę zdał w 1907 roku i w tymże roku zaopatrzony przez ojca w 25 rubli rozpoczął studia na wydziale architektury Politechniki Lwowskiej. Mariusz studiował aż 7 lat i w końcu nie przystąpił do egzaminu państwowego pierwszego stopnia. Podobno wyobrażał sobie wcześniej, że architektura to kwestia wyobraźni, smaku artystycznego, rysunku. Niestety oprócz wyżej wymienionych, wymagano od niego także przedmiotów do których zamiłowania nie miał. Były to między innymi matematyka, statyka, wytrzymałość materiałów.
Z wybuchem I wojny światowej powrócił do Warszawy. Znalazł zajęcie u profesora Gembarzewskiego, dyrektora Muzeum Narodowego. Maszyński znał rysunek więc rysował i malował zabytki starej Warszawy. Robił to podobno dobrze.
Mariusz i Julian Maszyńscy, ok 1919
"Był duszą i sercem przedstawienia: każdym swoim wejściem czarował i bawił, zdumiewając ładunkiem temperamentu, rzadko widzianym na naszych scenach"
Jan Kreczmar
Jednakże zamiłowanie do recytacji i estrady wzięło górę. Maszyński rozpoczął występy jesienią 1915 roku w Teatrze Nowoczesnym (u zbiegu ulicy Siennej i Jasnej) , pod pseudonimem Mariusz Krzewiński. W 1916 roku dołączył do objazdowego zespołu Adwentowicza, gdzie zadebiutował w dramacie Hauptmanna charakterystyczną rolą, Lofflera. Z początkiem sezonu 1917/18 zaangażował się do Teatru Polskiego i pozostał w nim dwa lata, grając 19 ról. Na inaugurację sezonu wystawiono Księcia Niezłomnego Calderona- Słowackiego. Witano w ten sposób wracających z wojennej rozsypki aktorów. Maszyński wystąpił w roli Selima. Pożegnał się z Teatrem Polskim rolą margrabiego de Chamarande w Królu Caillaveta, Flersa i Arene'a. Wraz z Dulębianką, Osterwiną, Porembą i innymi przeszedł do Teatrów Miejskich. Maszyński był członkiem zespołu artystycznego Teatrów Miejskich przez kolejne trzy lata (1919-1922). Był aktorem Warszawy. Poza epizodem w zespole Adwentowicza, pracował w Warszawie i dla Warszawy. Był osobistością międzywojennego dwudziestolecia, jednym z najwybitniejszych wykonawców przede wszystkim w zakresie ról komediowych.
"Aż tu nagle w 'Fircyku w zalotach' zobaczyłam ludzi, którzy nie byli "przebrani" w kostiumy, ale czuli się w nich jak we własnej skórze, których wdzięczne ruchy nie były wymuszone, ale wypływały z temperamentu postaci i harmonizowały z kostiumem i otoczeniem w sposób naturalny i swobodny. Osterwa, Dulębianka, Maszyński robili wrażenie, jakby całe życie ubierali się w rokokowe stroje."
Hanna Małkowska.
Tyzbe w Śnie nocy letniej
Szekspira, 1923
W 1919 roku Maszyński ożenił się z Janiną Załuską, młodszą od siebie o 12 lat. Mieszkał wówczas u ojca przy ulicy Smolnej 24. W 1921 roku przeniósł się do własnego mieszkania przy ulicy Pięknej 13/11, gdzie w 1923 roku urodziła się córka Ewa, a w 1930 martwy syn. W 1931 roku przenieśli się Maszyńscy do własnego domu przy ulicy Jesionowej na Mokotowie, gdzie spędzili trzynaście lat życia, aż do tragicznej śmierci podczas Powstania Warszawskiego. Maszyński był domatorem, uczestniczył w chórze domowym, gromadził płyty, a niedzielne poranki spędzał, głównie z córką, na koncertach symfonicznych w Filharmonii. Cechowała go także religijność, narastająca z latami. W okresie okupacji przybrała ona cechy niemalże mistyczne.
Maszyński uczestniczył w późnonocnym występie Jadwigi Toeplitz-Mrozowskiej w Teatrze Polskim. Dochód przeznaczono na budowę schroniska aktorskiego w Skolimowie. W 1922 roku zagrał niewiele znaczący epizod w filmie Wiktora Biegańskiego Zazdrość, zasługując na nader pochlebną opinię Kuriera Polskiego "niewidziany jeszcze w filmie Mariusz Maszyński w epizodzie groteskowym staje się bardzo poważnym konkurentem największych komików ekranowych świata"
"Szczególny to aktor! Twardy, nieco szary, ilekroć skazany jest na odtwarzanie realnego życia, znajduje polot, wdzięk, cudowne pomysły, skoro tylko może dać życiu coś jakby z bajki. To radość patrzeć, jak publiczność Maszyńskiego lubi; to skrzepia naszą wiarę w przyszłość ludzkości, może kiedyś tak się będą lubić- jak by to było przyjemnie!"
Boy-Żeleński
Rok 1927 przyniósł mu jeszcze kilka ról mniej lub bardziej ważnych, a także ponowny kontakt z filmem. W filmie Uśmiech losu wystąpił razem ze Smosarką i Junoszą-Stępowskim."Gra artystów znajduje się na poziomie znacznie wyższym od dotychczas w filmach polskich widzianego. Najlepszym jest bezsprzecznie Mariusz Maszyński, który w roli kuzyna, systematycznie i beznadziejnie zakochanego starego kawalera, stworzył kreację kapitalną i godną wielkiego filmu amerykańskiego" recenzent "ABC" 1927 nr 27. Maszyński w tym roku wystąpił jeszcze w pierwszym polskim filmie marynistycznym Zew morza Henryka Szaro oraz w Przeznaczeniu Janusza Stara. W wywiadzie udzielonym dziennikowi ABC mówił, że praca w filmie pociąga go i niesłychanie interesuje, irytują go jednak stosunki panujące w polskiej kinematografii, bo gdy Chaplin dla obrazu o 3 tys. metrów może nakręcić 90 tys. metrów taśmy i wybierać ujęcia najlepsze, to u nas "oszczędności".
"Tylko Mariusz Maszyński przypomniał nam, że jesteśmy w teatrze i że istnieje na świecie talent, pomysłowość, mili ludzie. Pozwalam tu sobie uścisnąć symbolicznie dłoń tego znakomitego artysty, co uczynię przy pierwszym zetknięciu najzupełniej realnie. Oznajmiam również najzupełniej obowiązującą gotowość pójścia z nim o każdej porze dnia i nocy na wódkę, o ile oczywiście będzie mu odpowiadało towarzystwo smutnego i zgryźliwego poety"
Słonimski
W Star-Filmie, według scenariusza Struga i Goetla, nakręcono w 1928 roku Pana Tadeusza, poetycką epopeję z napisami. Maszyński grał Hrabiego. "Świat" napisał: "To był Don Kiszot Miłaszewskiego, a nie Hrabia z Pana Tadeusza". W 1930 roku Maszyński wraz z Mirą Zimińską wyjechał do Joinville pod Paryżem, gdzie w europejskich studiach kręcono wielki, międzynarodowy film rewiowy Parada Paramountu. Maszyński był konferansjerem polskiej wersji językowej.
W 1932 roku wystąpił Maszyński w filmie Biała trucizna, także jako autor tekstów i dialogów. Film, choć wystąpili w nim znani i lubiani, był dość szmirowaty. Kurier Poranny notował: "rzeczą niewymownie przykrą jest pisać dzisiaj o filmie polskim. Ale to już nie film to skandal wołający o pomstę do nieba. Z obowiązku napiętnujemy tylko robienie filmów, których nicość zasłaniają panowie przemysłowcy wielkimi nazwiskami autorów i aktorów. Genialny artysta Stefan Jaracz powinien zażądać zakazania wyświetlania obrazu, w którym za pomocą ohydnej fabuły, przedpotopowej techniki i reżyserskiej ignorancji starano się ściągnąć go do rynsztoka artystycznego ( podobnie powinni zaprotestować przeciwko kalaniu ich nazwisk p. Irena Grywińska, Mariusz Maszyński, Gawlikowski, Broniszówna, i Justian. Innym to nie zaszkodzi."
Artyści nie wycofali swoich nazwisk.
Największym sukcesem ekranowym Maszyńskiego stał się film Każdemu wolno kochać z 1933 roku. Być może, był to jeden z przyzwoiciej zrobionych filmów polskich międzywojennych. Film eksportowano miedzy innymi do USA, Anglii i krajów Ameryki Łacińskiej. Piosenka z filmu pod tym samym tytułem stała się szlagierem roku.
W sierpniu 1939 roku po raz ostatni występował gościnnie poza Warszawą - grając we Lwowie we własnej sztuce, pod wiele mówiącym tytułem, Koniec i początek. Rozpoczynał karierę u schyłku epoki gwiazd, kończył ją, gdy do głosu dochodziło pokolenie, które miało w przyszłości uformować teatr powojenny, którego on już nie doczekał.
Mariusz Maszyński spędził na scenie i w filmie łącznie 23 lata. Zaczął, gdy miał 28 lat, zakończył karierę w 51 roku życia. Dla wielu, którzy go znali i widzieli na scenie, Maszyński był przede wszystkim recytatorem, dopiero później aktorem. Ostatnie 4 lata życia, wypadające niestety na czas okupacji, wypełniły w całości recytacje- w "SIM"-ie, "U aktorek", w "Yacht-Clubie", w sali Konserwatorium Warszawskiego, a także w ogródkach jordanowskich, gdzie słuchały go dzieci.
Maszyński miał wiele twarzy i zainteresowań, więc trzeba dodać, że był też pisarzem, autorem komedii, scenariuszy i dialogów filmowych, piosenek i satyr, śpiewanych i recytowanych podczas okupacyjnych koncertów w kawiarniach i domach prywatnych.
Z reguły był człowiekiem pogodnym, przyjaznym i mającym ogromne poczucie humoru. Łatwo nawiązywał nić porozumienia z partnerami z pracy czy uczniami, trudniej z reżyserami. Mimo tych wyjątkowo pozytywnych cech, miał jednak dość wysokie mniemanie o sobie, niektórych lubił, innych nie uznawał. Maszyński, który był uroczym człowiekiem, nie lubił być reżyserowany.(Tadeusz Byrski)
Podczas pracy w szkole Zelwerowicza traktował słuchaczy jak kolegów."Niezapomniane to lekcje! Nie dlatego, żeby pan Mariusz był świetnym pedagogiem: ośmielę się nawet powiedzieć, że nie był nim wcale". Po prostu ulegał prośbom słuchaczy i recytował. Całe księgi Pana Tadeusza.
W latach 1939-44 stanął w szeregu aktorów odrzucających pracę w teatrach wspieranych przez okupanta. Jak wielu innych i on znalazł zajęcie w przemyśle gastronomicznym. W czasach okupacji odżył Maszyński-recytator. Recytacja była jego pasją, począwszy od czasów lwowskiego studium architektury. W recytacjach niejednokrotnie przemycał teksty Mickiewicza, Sienkiewicza, Żeromskiego i innych surowo zabronionych przez cenzurę. Miał w tym okresie szczególną i cenną filozofię. Filozofię ufności i pogody. Cierpiał ze wszystkimi, ale w jakiś taki budujący sposób.
Życie artystyczne aktora zaczęło się na estradzie i na estradzie skończyło. W początkach kariery był to czas wojny i u schyłku czas wojny.
Maszyński zginął 6 sierpnia 1944 roku w Warszawie podczas Powstania. Tradycja rodzinna i większość świadectw pamiętnikarskich mówią o zagarnięciu całego domu przy ulicy Jesionowej przez własowców i rozstrzelaniu Mariusza, jego żony Janiny i jego dwóch sióstr malarek. Pomimo intensywnych powojennych poszukiwań, prowadzonych przez córkę i starszą siostrę, nie udało się odnaleźć grobów.
"Podczas okupacji był kelnerem i piosenkarzem w warszawskich kawiarniach. Tylko prywatnie i w ramach prowadzonej przez tajne ówcześnie Związek Muzyków pod firmą RGO imprezy koncertów w sali Konserwatorium mógł recytować nieporównanie, tak jak nikt inny, naszą wielką poezje- i na koncertach dla dzieci bajki czy humorystyczne wierszyki. Na takim to dziecięcym koncercie w lipcu 1944 roku widziałem go po raz ostatni. Był najlepszej myśli. Zapewniał nas na podstawie cudownie proroczych i sprawdzających się snów swojej siostry, że Warszawie już nic więcej złego nie grozi"
Jerzy Waldorff "Przekrój" 1946 rok.
*******
Wpis w całości powstał na podstawie książki Michała Misiornego zatytułowanej po prostu "Mariusz Maszyński". Wpis zawiera jej fragmenty. Zdjęcia również pochodzą z książki. Książkę zakupiłam niedawno poprzez antykwariat internetowy. Jest to wydanie pierwsze z 1967 roku. Na okładce jest cena 18 złotych i ja po prawie pięćdziesięciu latach zapłaciłam za nią 18 złotych :) (wraz z kosztami przesyłki). Na pierwszych stronach są dwie pieczątki z napisem "Ex Libris Wojciecha Niżyńskiego". Najwidoczniej, poprzedni właściciel książki, po prostu postanowił ją sprzedać, mimo, że wcześniej "zapieczątkował". A tak przy okazji, jestem ciekawa, czy to ten Wojciech Niżyński- producent filmowy i scenarzysta pierwszej, polskiej telenoweli "W labiryncie" :)
Wracając do książki, to przyznam, że spodziewałam się przeczytać więcej o życiu prywatnym aktora. Autor książki poświęcił na nie zaledwie stronę, i to jakby od niechcenia, rozpoczynając stronę takimi słowami "ten rozdział pragnęlibyśmy zamknąć garścią informacji o życiu prywatnym aktora, by później do nich nie wracać". W książeczce na 90-ciu stronach są głównie daty, tytuły przedstawień teatralnych, nazwiska kolegów, z którymi pracował i postaci, w których aktor się wcielał. Nie jestem jakimś wrednym paparazzi, który z butami wdziera się czyjeś życie, ale by książkę dobrze się "pochłaniało" potrzeba mi trochę głębszej fabuły, nie tylko suche daty, nazwiska i tytuły. Dobrze czytało mi się biografię Hanki Ordonówny i Eugeniusza Bodo- są to naprawdę wspaniałe książki. Być może, to nie jest wina autora książki i po prostu nie zachowały się żadne takie wspomnienia- tak jak przepadły rysunki autorstwa Maszyńskiego dokumentujące zabytki Warszawy.
"Przy wszystkich swych zaletach popełnił Maszyński pewien wielki "błąd życiowy": nie wszedł do anegdoty. Ani tej warszawskiej, ani do aktorskiej, jaką opowiada się często podczas teatralnych wspominków i która trafia później do zabawnych i z chęcią czytanych pamiętników"
cytat z książki
Dziś natrafiłam na swoje wpisy (skopiowane) na stronach o kulturze i tylko na jednej źródło z którego korzystano. Jak widać nie było zbyt wiele wpisów, a w zasadzie poza moim żadnego pełnego opisu filmu "Głos pustyni".
http://www.bok.bialystok.pl/temat.php?wpisyID=776 http://www.wrotapodlasia.pl/pl/wiadomosci/kultura_sztuka/Wieczor_wspomnien_z_Nora_Ney_w_10_rocznice_smierci.htm Wrota Podlasia, nie pofatygowały się o podanie źródeł z których korzystano ( bo nie tylko z mojego bloga skopiowano tekst). Nie będę się czepiać i pisać do redakcji portalu o wyjaśnienie (ale jak być może zauważyliście zawsze podaję źródła z których korzystałam) bo nie jest to prywatna strona i jak na razie, w zasadzie łatwo dojść, kto jest autorem tekstu, ale uważam takie zachowanie za mało profesjonalne i co ważniejsze mało kulturalne ;) Dla przypomnienia dwa wspomniane wpisy:
